De Pieterskerk, ook wel bekend als de Sint-Pieterskerk, is een van de oudste gebouwen in Utrecht. De bouw begon in 1039 en de kerk werd op 1 mei 1048 officieel ingewijd door bisschop Bernold. Het gebouw ligt aan de oostzijde van de historische binnenstad. De kerk is opgetrokken in een stevige Duits-romaanse bouwstijl en valt op door haar grote zuilen van rood zandsteen, elk uit één stuk gehouwen, die het middenschip dragen. Het interieur is sober en onder het koor bevindt zich een crypte. Oorspronkelijk diende de Pieterskerk als collegiale kerk voor katholieke kanunniken en maakte ze deel uit van het historische ‘Kerkenkruis’ van Utrecht, een groep van vijf belangrijke kerken in de stad. Tegenwoordig dient de kerk als gebedshuis voor de Waalse protestantse gemeente. Rondom de kerk ligt een kleine kruidentuin met geneeskrachtige planten, en binnen bevinden zich een bescheiden expositieruimte en een antiquarische boekwinkel.

 

Uit onderzoek van archeologische resten en historische documenten blijkt dat de oudste delen van de Pieterskerk, waaronder het schip en de crypte, stammen uit de oorspronkelijke romaanse bouwfase. De zware pilaren zijn elk uit één blok rode zandsteen gehouwen, wat ongebruikelijk is in Nederland. In de loop der eeuwen veranderde het uiterlijk van de kerk; zo werden de westelijke torens vermoedelijk pas ongeveer een eeuw na de eerste ingebruikname voltooid. In de crypte staat de stenen sarcofaag van bisschop Bernold, hoewel zijn stoffelijke resten daar niet meer begraven liggen. De Pieterskerk overleefde de religieuze onrust van de 16e eeuw. Tijdens de Beeldenstorm van 1580 dreigde sloop, maar dankzij begraafrechten van families in de grafkelders bleef het gebouw behouden. Daarna heeft de kerk verschillende functies gehad, waaronder die van militaire kazerne. Opvallend is dat het koor werd ingericht als operatiekamer voor de universiteit. Ondanks verschillende verbouwingen zijn belangrijke romaanse elementen bewaard gebleven, zoals de tien oorspronkelijke roodroze zandstenen zuilen en de sfeervolle crypte onder het koor.

 

De Pieterskerk is toegankelijk via het Pieterskerkhof, dat aan het einde van een rustige straat in de oude binnenstad van Utrecht ligt. De route van de straat naar de hoofdingang is geasfalteerd en vlak, ongeveer 30 tot 40 meter lang, waardoor de toegang eenvoudig is. Binnen is het middenschip ruim en grotendeels gelijkvloers. De crypte is alleen bereikbaar via trappen, wat de toegankelijkheid voor sommige bezoekers kan beperken. De toegang tot de kerk is gratis.