De kerk is een romaans bouwwerk met één schip, grotendeels opgetrokken uit grote rode bakstenen die kenmerkend zijn voor middeleeuwse Friese kerken. Het staat op een deels uitgegraven terp in het dorp Aalsum. De hoofdconstructie dateert uit het begin van de 13e eeuw, waarna in de eeuwen daarna verschillende uitbreidingen en aanpassingen plaatsvonden. Het gebouw heeft een eenvoudige rechthoekige indeling met witgekalkte muren en een houten toren aan de westzijde met daarboven een klokkentoren. De kerk ligt iets hoger dan de omliggende velden, wat haar vroegere functie als geestelijk en sociaal middelpunt van het dorp benadrukt. Wie de omgeving verder wil verkennen, kan ook een bezoek brengen aan het nabijgelegen Dokkum, waar meerdere middeleeuwse kerken staan en waar de regionale geschiedenis verder tot leven komt.
Archeologische en historische vondsten
Archeologisch onderzoek wijst uit dat de Kerk van Aalsum in het begin van de 13e eeuw is gesticht, vermoedelijk in de periode waarin het christendom en het parochiestelsel zich op het Friese platteland uitbreidden. Het schip is gebouwd van grote bakstenen die plaatselijk bekend staan als kloostermoppen, terwijl het koor aan de oostkant halverwege de 13e eeuw is toegevoegd. Rond het jaar 1500 werd het schip naar het westen uitgebreid. De oorspronkelijke stenen toren werd in 1843 afgebroken en vervangen door een houten klokkentoren. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan de heilige Catharina van Alexandrië, een veel voorkomende patroonheilige in middeleeuwse Friese kerken. Binnen vinden bezoekers een pijporgel uit 1906 en een historische gegoten klok uit 1499. Bij de restauratie in de 19e eeuw werden nieuwe ramen geplaatst en werd de westgevel aangepast. Het gebouw is aangewezen als rijksmonument vanwege zijn architectonische en historische waarde.
Toegankelijkheid en bezoekersinformatie
De kerk is te voet bereikbaar via een grindpad vanaf de ingang van het dorp, met een loopafstand van minder dan 50 meter tot de hoofdingang. Door de verhoging van de terp kent het pad lichte hellingen, maar het oppervlak is grotendeels vlak. Bezoekers met beperkte mobiliteit dienen rekening te houden met enig ongelijk terrein bij de ingang. De toegang tot de kerk is gratis.
