De crypte bevindt zich onder de fraaie Lebuïnuskerk in het hart van het historische centrum van Deventer. Deze lage gewelfde kamer, gebouwd van stevig tufsteen, heeft karakteristieke romaanse ontwerpelementen zoals ronde bogen, dikke muren en zes versierde zandstenen zuilen. Drie van deze zuilen zijn voorzien van groeven, terwijl de andere drie een schubbenpatroon vertonen, elk met veel detail. Er zijn sporen van muurschilderingen en overblijfselen van een middeleeuws altaar te zien, evenals nissen omlijst door ronde bogen. Bijzonder is de put die in verbinding staat met de nabijgelegen IJssel. Bij hoog water in de rivier staat het hier blank! De Lebuïnuskerk staat tegenwoordig bekend om zowel haar hoge gotische schip als dit oudste bewaard gebleven gedeelte, de crypte, die dateert uit de eerste helft van de 11e eeuw. Hoewel een groot deel van de oorspronkelijke romaanse kerk tijdens latere renovaties verloren is gegaan, blijft de crypte een belangrijke link naar de vroegste fase.
Archeologische en historische vondsten
De crypte dateert uit ongeveer 1040 en is een van de oudste nog bestaande bouwwerken van Deventer. Het maakte deel uit van een voormalige romaanse basiliek gewijd aan St. Lebuinus, een missionaris die een belangrijke rol speelde bij de stichting van de stad. De bouwmaterialen van de crypte vertellen veel over de bouwtechnieken uit die periode: de muren bestaan grotendeels uit ruwe tufsteen, terwijl de zes zuilen zijn gemaakt van zachtere zandsteen. Hun gedetailleerde versieringen geven inzicht in de kerkelijke kunst van de 11e eeuw. De crypte was mogelijk bedoeld voor de begrafenis of herdenking van belangrijke personen, hoewel er geen direct bewijs van begrafenissen is gevonden. Het staat echter vast dat de ruimte relikwieën, kleine overblijfselen van heiligen, huisvestte en vereerde, wat in de middeleeuwen pelgrims aantrok. Ooit stond hier een stenen sarcofaag, maar die is inmiddels naar de achterkant van de kerk verplaatst. Delen van middeleeuwse muurschilderingen en bescheiden architectonische veranderingen geven een beeld van verschillende fasen van verandering, maar de basisstructuur is intact gebleven. Zoals hierboven ook al staat heeft de put een verbinding met de IJssel en had wellicht een rituele of andere, praktische functie. Architectonische kenmerken zoals de ronde nissen en zware gewelven bieden belangrijke aanwijzingen voor historici.
Toegankelijkheid en bezoekersinformatie.
De hoofdingang van de Lebuïnuskerk zit aan het Grote Kerkhof. De crypte bevindt zich in de kerk en is bereikbaar via een korte interne trap. Vanaf de ingang is het pad vlak tot aan de toegang tot de crypte, met slechts een paar treden die naar de crypte leiden. De crypte is geplaveid en goed toegankelijk. De toegang is via een korte trap. . De toegang tot het kerkgebouw zelf is gratis. Volgens de laatste informatie geldt dit ook voor de crypte.
